DUS Tıbbi Biyoloji ve Genetik
Tıbbi Biyoloji ve Genetik, hücrenin yapısını, hücre döngüsünü ve kalıtımı inceler. DUSÇöz'deki sorular genetik materyal, hücre döngüsü, mutasyonlar ve genetik geçişli hastalıkları kapsıyor. ÖSYM'nin 2026-DUS kılavuzundaki yaklaşık dağılıma göre Temel Bilimler Testinin 40 sorusundan 4'ü bu alandan; ÖSYM bu oranların değişebileceğini belirtiyor.
Konular: Genetik Geçişli Hastalıklar, Genetik Materyal, Hücre Döngüsü, Hücre Yapısı, Mitokondriyal ve Non-Mendelyan Kalıtım, Mutasyonlar
Örnek sorular
Aşağıdaki sorular DUSÇöz'ün kendi soru bankasından alındı; ÖSYM'nin geçmiş sınav soruları değildir. Sorular yapay zekâ yardımıyla hazırlandı ve uzman incelemesinden geçmedi.
Soru 1 (Hücre Döngüsü)
Bir kanser hücresi hattında hücrelerin çoğunun G0 fazında dinlenme halinde kaldığı, yalnızca küçük bir alt popülasyonun aktif olarak bölündüğü gösteriliyor. Yalnızca aktif olarak bölünen hücreleri hedef alan bir kemoterapötik ajanın bu tümörde etkinliğinin sınırlı kalması en iyi hangisiyle açıklanır?
- G0 fazındaki hücrelerin aktif döngü dışında olduğundan döngüye özgü ilaçlardan etkilenmemesi
- G0 fazındaki hücrelerin DNA içeriğinin haploid olması nedeniyle ilacın hedef bölgesini tanıyamaması
- G0 fazındaki hücrelerin sürekli olarak mitoz evresinde kalarak ilacın etkisinden kaçabilmesi
- G0 fazındaki hücrelerin apoptoza karşı tamamen dirençli olması nedeniyle hiçbir tedaviye yanıt vermemesi
- G0 fazındaki hücrelerin DNA replikasyonunu sürekli olarak gerçekleştirerek ilacı hızla metabolize etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) G0 fazındaki hücrelerin aktif döngü dışında olduğundan döngüye özgü ilaçlardan etkilenmemesi
G0 fazı hücrelerin aktif bölünme döngüsünden çıkıp dinlenme haline geçtiği bir evredir ve hücre döngüsüne özgü kemoterapötik ajanlar yalnızca aktif olarak döngüde ilerleyen hücreleri etkileyebildiğinden G0'daki dinlenme halindeki hücreler bu ilaçlardan etkilenmez. G0 fazındaki hücreler haploid değil diploid DNA içeriğine sahiptir. G0 fazındaki hücreler mitozda değil aksine döngü dışında bulunur.
Soru 2 (Genetik Materyal)
15. kromozomun paternal kaynaklı kopyasında belirli bir bölgenin delesyona uğraması sonucu hipotoni, aşırı iştah ve obezite ile seyreden bir sendrom gelişen bir çocukta, aynı bölgenin maternal kopyasının delesyonunda ise tamamen farklı bir klinik tablonun ortaya çıktığı biliniyor. Bu durum hangi genetik mekanizma ile en iyi açıklanır?
- Genomik damgalama nedeniyle bu bölgedeki genler yalnızca bir ebeveyn kopyasından ifade edilir
- Her iki durumda da mutasyon aynı gende olduğundan fenotip farkı tesadüfi bir varyasyondur
- Delesyon büyüklüğü fenotipi belirlemektedir ve ebeveyn kaynağının hiçbir etkisi bulunmamaktadır
- X kromozomu inaktivasyonu bu bölgedeki genlerin ifadesini ebeveyne göre değiştirmektedir
- Mitokondriyal DNA'daki heteroplazmi bu bölgenin ifadesini ebeveyne bağlı olarak değiştirmektedir
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Genomik damgalama nedeniyle bu bölgedeki genler yalnızca bir ebeveyn kopyasından ifade edilir
Bu tablo, 15q11-q13 bölgesindeki genomik damgalama (imprinting) nedeniyle aynı bölgenin delesyonunun hangi ebeveynden geldiğine bağlı olarak farklı fenotiplere yol açtığı klasik bir örnektir; paternal delesyon Prader-Willi, maternal delesyon Angelman sendromuna neden olur. Fenotip farkı tesadüfi değil epigenetik olarak programlanmıştır. X inaktivasyonu yalnızca X kromozomunu ilgilendirir, 15. kromozomla ilgisizdir. Mitokondriyal heteroplazmi bu otozomal bölgeyle ilişkili değildir.
Soru 3 (Hücre Döngüsü)
Bir çift, tekrarlayan düşük öyküsü nedeniyle genetik danışmanlığa başvuruyor. Babanın kromozom analizinde dengeli resiprokal translokasyon saptanıyor ve bunun mayoz sırasında dengesiz gamet oluşumuna yol açabileceği belirtiliyor. Bu durumun mekanizması aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
- Mayoz I'de translokasyonlu kromozomların dörtlü yapı oluşturup dengesiz ayrılması
- Mayoz II sırasında kardeş kromatidlerin translokasyon nedeniyle birbirine yapışık kalması
- İnterfazda DNA replikasyonunun translokasyona uğramış bölgede iki kat hızlanması
- Krossing-over sürecinin translokasyon taşıyan kromozomlarda tamamen engellenmesi
- Sitokinez sırasında translokasyona uğramış kromozomların hücre dışına atılması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mayoz I'de translokasyonlu kromozomların dörtlü yapı oluşturup dengesiz ayrılması
Dengeli resiprokal translokasyon taşıyıcılarında mayoz I sırasında translokasyona katılan dört kromozom bir araya gelerek çapraz şekilli bir dörtlü yapı oluşturur; bu yapının anafazda ayrılma şekline bağlı olarak gametlerin bir kısmı dengesiz kromozom kombinasyonu taşıyabilir. Mayoz II'de kardeş kromatid ayrılması farklı bir süreçtir ve translokasyonla doğrudan yapışıklık oluşturmaz. DNA replikasyon hızı translokasyondan etkilenmez. Krossing-over translokasyon varlığında tamamen engellenmez, sadece dörtlü yapı içinde farklı seyredebilir.
Eğitim amaçlıdır, tanı ve tedavi önerisi değildir.
Bu branştan test çöz